فعالیّت های مکمّل و فوق برنامه

   همکار گرامی خسته نباشید

    از آنجا که فعالیت های مکمل و فوق برنامه بخشی از برنامه های رسمی و غیر رسمی دانش آموزان را در بر می گیرد،که در خارج از کلاس و مدرسه به عنوان راهبردهای دانش آموزان در عبور موفقیت آمیز از موانع برنامه درسی طرح می گردد و اینگونه فعالیت ها  با مشارکت  دانش آموزان ومعلمان به فعلیت می رسدو موجب غنای برنامه دزسی و تعمیق یادگیری می شود ، و همچنین توجه به استعدادهاو نیازها و علایق متفاوت دانش آموزان در پرورش توانمندیهای بالقوه آنان برای انجام وظایف و مسئولیتهای فردی واجتماعی مورد تاٌکیداست ،

   واز طرفی تاٌثیر متقابل این برنامه ها در ایجاد پیوند بین مدرسه و جامعه را به دنبال خواهد داشت که این ارتباط از دو ویژگی تنوع وعدم   تمرکز در طراحی و اجراء برخوردار خواهند بود، در صدد شدم تا به معرفی این فعالیت ها اقدام کنم :


 

 

                                       تقسیم بندی در نظام برنامه ریزی آموزش و پرورش

 

 

      برنامه های درسی                                                                               فوق برنامه ها

      

           برنامه های ملی                      برنامه های محلی                                 مکملهای متصل                          مکملهای مستقل

  

       بنیادهای مشترک                  مقولات مهم محلی                      مرتبط با برنامه رسمی              مبتنی بر تئوری آموزش و پرورش

        ملی و جهانی سرزمین                  و منطقه ای                         برای تعمیق یاد گیری                  مبتنی بر جامعه

 

   به منظور آماده سازی شاگردان و رویارویی با مسائل و مشکلات زندگی ، روی آوردن به مباخث فوق برنامه در برنامه های رسمی مدارس  لازم به نظر می رسد و هدف ما  :                                            الف ) نزدیک کردن محتوای دروس با واقعیات زندگی روز مره                                                         ب  ) ایجاد زمینه هایی به منظور توجه به علایق و نیازهای دانش آموزان و توجه به تفاوتهای فردی  

   ج   ) ایجاد فرصت لازم برای تمرین آموخته های نظری

     د  ) درک رابطه بین این آموخته ها با زیستن و با هم زیستن

    ه  ) مشارکت فعال دانش آموزان در تولید فعالیتهای مکمل و فوق برنامه با راهنمایی معلمین .

   فعالیتهای یاد شده بالا به مجموعه ای از فعالیتهای مکمل متصل و مستقل که در طول و عرض برنامه های درسی قرار دارند و دامنه ی آن  از داخل کلاس تا خارج از مدرسه ادامه دارند ، اطلاق می شود .

 

   فعالیتهای مکمل متصل : به کلیه ی فعالیتها و راهبردهایی گفته می شود که در راستای تحقق همه جانبه اهداف مواد درسی و ایجاد فرصتهای لازم برای انتقال نظری به  مسائل زندگی و تمرین مهارتها با معلم طراحی و اجرا ء می گردد .

 

   فعالیتهای مکمل مستقل(فوق برنامه ) : به کلیه ی فعالیتهایی اطلاق می شود که با هدف پاسخگویی به نیازهای محلی و منطقه ای

   و شناسایی و پرورش استعدادهای خاص ،با شرکت داوطلبانه دانش آموزان صورت می پذیرد و در برنامه هفتگی ساعت خاصی برای  آن پیش بینی نشده است .   

 

  مراحل تهیه و تدوین فعالیتهای مکمل

   الف ) تعیین مفاهیم اصلی درس یا مفاهیم مرتبط به هر درس .

     ب ) مشخص کردن سطوح حیطه های یادگیری .

      ج ) مشخص کردن هدف .

      د ) انتخاب روشهای متناسب با مفاهیم و اهداف درسی .

      ه ) اجرای روشهای مناسب در تهیه و تولید فعالیتها ی مکمل بر اساس مفاهیم و اهداف درس .

   مراحل تهیه و تدوین فعالیتهای فوق برنامه

   الف ) تعیین برنامه ها و فعالیتها  با توجه به  شرایط و امکانات محلی و منطقه ای                              ب ) مشخص کردن فعالیتها  و برنامه هایی که در قالب فعالیتهای فوق برنامه قرار می گیرد .

   ج ) تعیین هدف یا اهداف یادگیری با تاٌکید بر حیطه های نگرشی و مهارتی .

   د ) تعریف عملیاتی فوق برنامه بر اساس روشهای فعال تدریس .

   ه ) تهیه جدول که شامل نوع فعالیت و مراحل مطرح شده است  .

    مثالهایی از دروس مختلف در انتهای بحث آورده شده است .

   ارزشیابی از فعالیتهای مکمل

   عملکرد دانش آموزان در این گونه فعالیتها بر اساس پویایی هر دانش آموز به عنوان اسناد پیشرفت آنان بخشی از مستندات مربوط به

   ارزشیابی مستمر را تشکیل خواهد داد . که بر اساس تبصره 1ماده  2 آیین نامه امتحانات دوره ی عمومی تعیین می شود .

   ارزشیابی از فعالیتهای فوق برنامه

   عملکرد دانش آموزان در این گونه فعالیتها توسط مربیان و متخصصان مربوطه بر اساس نوع فعالیت ها و شیوه نامه هایی که از سازمان  صادر خواهد شد ، صورت می پذیرد . سیاست و اصول حاکم بر تهیه و تدوین  فعالیتهای مکمل و فوق برنامه ، کاهش تمرکز ، تقویت    نقش دانش آموزان در برنامه ریزی و اجرا ء ، افزایش مشارکت معلمان ، تقویت نقش والدین دانش آموزان است که باید فرصتی را   برای تمرین و کسب مهارت در حل مسائل زندگی  از طریق کاربرد معلومات فراهم کند.

  برخی انتظارات اجرایی در مدارس

    الف ) طرح موضوع در شورای مدرسه و شورای معلمان و تنظیم شیوه نامه اجرایی .

    ب ) توجیه دانش آموزان و اولیا ی آنان .

     ج ) نظارت و پیگیری بر اجرای فعالیتهای طراحی شده .

     د ) جمع آوری نتایج و ارزیابی .

 

   ** تعدد موضوعات ایجاب می کند که فعالیتهای مکمل گوناگونی به دانش آموزان ارائه شود . بدین ترتیب ممکن  است هر دانش آموز حداقل به طور همزمان با دوازده فعالیت درگیر شود ، چنین امری عملاٌ غیر ممکن است . زیرا نه ظرفیت  و حوصله  دانش آموزان ونه زمان و کلاس فرصت چنین فعالیتهایی را فراهم می کند و کم کم فعالیتهای مکمل موضوع محور را موقعیتهای مصنوعی  و غیر واقعی در بر می گیرد ، در صورتی که این گونه فعالیتها به منظور ادامه ی یادگیری تا صحنه ی زندگی طراحی میشود.

   بنا بر این می بایست  فعالیتهای مکمل و فوق   برنامه دو ویژگی در دوره راهنمایی داشته باشند : 

  1  ) دارای ماهیت گروهی باشند .         2) مسئله محور باشند .

  و گروههای دانش آموزان باید بر اساس استعداد و قابلیتهای متفاوت ودر هر کدام از موضوعات و یامهارتهایی که تبحر دارند ، تشکیل  شوند .

 

   مثالی از مسئله محوری بودن :   مسئله زندگی زنبور عسل

-         در درس ریاضی  :  تعداد زنبورها ، ورود و خروج آنها ، شکل کندوها مورد توجه قرار می گیرد .

-         در درس تعلیمات اجتماعی : کارکرد هر کدام از زنبورها از جمله  زنبور ملکه ، کارگر ، نگهبان ، در زندگی اجتماعی مورد توجه قرار می گیرد . و در باره ی تفاوتها و نقشهای  هر یک مطالعه شود .

-         در درس جغرافیا : مکانهای مناسب طبیعی ، آب و هوا  ، شهرهای پرورش دهنده زنبور عسل مورد توجه قرار می گیرد .

-         در درس ادبیات  : گلهای مختلف ، شهد گل ريا، اشعار مختلف مربوطه شناسایی می شود .

-         در درس دینی : خلقت موجودات ، در خدمت انسان بودن تمامی موجودات ، قدرت خدا ، شاکر بودن انسان مطالعه می شود .

-         در درس تاریخ : بررسی زمانهای مختلف و تغییرلت زنبورها مورد توجه قرار می گیرد .

-         در درس قرآن : به سوره ی نحل و داستانهای قرآنی و عبرتهای مورد نظر اشاره می شود ..

-         در درس علوم تجربی : به قرار گرفتن زنبور عسل در  دسته بندی حشرات و مفید بودن عسل برای بدن توجه می شود .